Η ελληνική-ευρωπαική- παγκόσμια κρίση και οι επιλογές της Ελλάδας

ΜΕΡΟΣ 1ο

Τα παρακάτω είναι αποσπάσματα από μια συνέντευξη που έδωσε ο Μπερνάρ Κασσέν που ήταν μεταξύ άλλων διευθυντής επί πολλά χρόνια της επιθεώρησης Le Monde Diplomatique, Καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Παρίσι VIIΙ και θεωρείται ο σημαντικότερος Γάλλος ειδικός στα ευρωπαϊκά θέματα

Που οφείλεται η ευρωπαϊκή κρίση; Στην παγκόσμια κρίση, στο μοντέλο ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, στα ιδιαίτερα προβλήματα και τις αδύναμες δομές της περιφέρειας;

Η ευρωπαϊκή είναι συνιστώσα της παγκόσμιας κρίσης, που ξεκίνησε στις ΗΠΑ και προκλήθηκε από τα νεοφιλελεύθερα δόγματα, την ελευθερία κυκλοφορίας κεφαλαίων και τις ελεύθερες ανταλλαγές. Η μαζική χρέωση των αμερικανικών νοικοκυριών, κυρίως μέσω ενυπόθηκων δανείων, είναι συνέπεια του μισθολογικού αποπληθωρισμού, με τη σειρά του αποτέλεσμα, τουλάχιστον εν μέρει, του ανταγωνισμού χωρών πολύ μικρών μισθών, όπου εγκαταστάθηκαν οι πολυεθνικές για να επανεξάγoυν στις αναπτυγμένες χώρες. Οι πολιτικές της ΕΕ επιδείνωσαν αυτή την κατάσταση, επιβάλλοντας δρακόντειους όρους επαναχρηματοδότησης στην Ελλάδα και την Ιρλανδία (αναμένοντας την Πορτογαλλία), με πρόσχημα τη “σωτηρία” τους – ενώ επρόκειτο μόνο για τη σωτηρία των εκτεθειμένων σε αυτές τις χώρες τραπεζών - κυρίως γερμανικών και γαλλικών.

Γίνεται τώρα μια συζήτηση στην ΕΕ προτάσεων για το Ταμείο Σταθεροποίησης και το Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας. Ποια είναι η γνώμη σας;

Η χειρότερη. Ο μελλοντικός ευρωπαϊκός μηχανισμός σταθερότητας, που θα μπει στη συνθήκη της Λισσαβώνας σε μια προσεχή αναθεώρηση και το Σύμφωνο Σταθερότητας έχουν ως κύρια επιδίωξη να πληρωθεί ο λογαριασμός της χρηματιστικής (financiere) κρίσης αποκλειστικά από τους μισθωτούς, αφήνοντας άθικτα τα αθέμιτα κέρδη του τραπεζικού τομέα και καταργώντας τα κοινωνικά κεκτημένα δεκαετιών. Η κρίση χρησίμευσε ως πρόσχημα μιας κοινωνικής αντεπανάστασης, που δεν θα μπορούσε να γίνει σε κανονικούς καιρούς.

Αυτοί οι δύο μηχανισμοί επιβεβαιώνουν την πλήρη απουσία αλληλεγγύης στην ΕΕ. Η γερμανική κυβέρνηση, ακολουθούμενη από τον Νικολά Σαρκοζί, θέλει να επιβάλλει στους εταίρους της το δικό της “μοντέλο” ανάπτυξης δια των εξαγωγών και του μισθολογικού αποπληθωρισμού. ‘Eνα σχέδιο λιτότητας, μείωσης της κατανάλωσης σε μια χώρα, μπορεί να έχει νόημα, αν οι άλλες χώρες εφαρμόζουν πολιτικές επέκτασης. Αλλά γίνεται παράλογο αν όλες οι χώρες εφαρμόζουν τις ίδιες πολιτικές συρρίκνωσης. Ακόμα κι ένας νεοφιλελεύθερος οικονομολόγος μπορεί να το καταλάβει αυτό…

...

Ποια μπορεί και πρέπει να είναι η ευρωπαϊκή απάντηση στην κρίση του χρέους; Μπορεί, και υπό ποίες συνθήκες, να πληρωθεί αυτό το βουνό χρεών; Πρέπει να το πληρώσουμε; Αντίστροφα μια θαρραλέα αναδιάρθρωση του χρέους θα μπορούσε να απειλήσει το τραπεζικό σύστημα;

Το χρέος αρκετών χωρών, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Ιρλανδία, δεν μπορεί να αποπληρωθεί λόγω των επιτοκίων που απαιτούν οι χρηματιστικές αγορές στηριζόμενες στους οίκους αξιολόγησης. ‘Αρα, μια “αναδιάρθρωση”, για να χρησιμοποιήσω την “καθωσπρέπει” φρασεολογία, είναι αναπόφευκτη. ‘Όχι μόνο μια επιμήκυνση της αποπληρωμής, αλλά η κανονική διαγραφή μέρους του χρέους. Ομοίως, οι τράπεζες πρέπει να υποχρεωθούν να διακρατήσουν ένα ορισμένο επίπεδο stock δημόσιου χρέους των χωρών στις οποίες δρουν. Σε περίπτωση κινδύνου αποσταθεροποίησης, δεν πρέπει να αποκλεισθεί η υπόθεση μιας εθνικοποίησης των τραπεζικών συστημάτων. ‘Εγινε μερικά σε ορισμένες χώρες, μόνο όμως ως προσωρινό μέτρο. Θα χρειαστεί να το γενικεύσουμε.

...

Η Ελλάδα εφαρμόζει μια δρακόντεια πολιτική που επέβαλαν ΕΕ και ΔΝΤ, με τρομερό κοινωνικό κόστος και χωρίς βελτίωση της κατάστασης. Τι θα κάνατε εσείς, αν υποθέσουμε ότι βρισκόσαστε στη θέση του ‘Ελληνα Πρωθυπουργού;

Αν ήμουν πρωθυπουργός της Ελλάδας θα άρχιζα λέγοντας ότι σταματάω να πληρώνω τους τόκους του χρέους και θα απηύθυνα μια έκκληση σε όλα τα ευρωπαϊκά κοινωνικά και πολιτικά κινήματα για να με στηρίξουν.

Μπορεί μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, με αδύναμη παραγωγική βάση, να απειλήσει ή και να προχωρήσει σε μονομερή στάση πληρωμών; Θα δεχθεί σίγουρα τιμωρητικό χτύπημα στις αγορές.

Ναι, κατά τη γνώμη μου μπορεί να το κάνει, εφόσον είναι έτοιμη να πάει σε μια αναμέτρηση με το χρήμα (la finance) και να γίνει η σπίθα μιας ευρωπαϊκής πολιτικής σύγκρουσης μεγάλης εμβέλειας, που θα κόλλαγε στον τοίχο τη σοσιαλδημοκρατία. ‘Ετσι κι αλλοιώς, η Ελλάδα δεν έχει τίποτα να χάσει, γιατί ο ευρωπαϊκός μηχανισμός σταθεροποίησης και το σύμφωνο ανταγωνιστικότητας την καταδικάζουν σε διαρκή, χωρίς τέλος κοινωνική οπισθοδρόμηση.

ΜΕΡΟΣ 2ο

Αδυναμία αποπληρωμής του ελληνικού χρέους αναμένουν Ευρωπαίοι οικονομολόγοι

Αδυναμία αποπληρωμής του χρέους της «βλέπει» για την Ελλάδα η πλειοψηφία των Ευρωπαίων οικονομολόγων, που συμμετείχαν σε έρευνα του BBC. Τα 2/3 των ερωτηθέντων προβλέπουν ότι η Ελλάδα δεν θα καταφέρει να αποπληρώσει το χρέος της, ωστόσο, θεωρούν ότι το ευρώ θα επιβιώσει στη σημερινή του μορφή.

Το BBC προσέγγισε 52 οικονομολόγους, ειδικούς πάνω σε ζητήματα που αφορούν την ευρωζώνη, που κλήθηκαν να προβλέψουν την εξέλιξη της κρίσης που βιώνει η Ευρώπη. Στην έρευνα απάντησαν τελικά 38 εξ αυτών. Δύο είναι τα βασικά μηνύματα που προέκυψαν:
Αναμένεται αδυναμία αποπληρωμής χρέους

Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στην έρευνα αναμένει τουλάχιστον μία κυβέρνηση να μην καταφέρει να αποπληρώσει το χρέος, ωστόσο, η ευρωζώνη θα παραμείνει ως έχει. Τα 2/3 σχεδόν – 25 από τους 38 – απάντησαν πως θα εκδηλωθεί αδυναμία αποπληρωμής του δημόσιου χρέους και όλοι τους δήλωσαν πως η Ελλάδα θα είναι εκείνη που θα αποτύχει να ξεπληρώσει όλα της τα δάνεια.

«Η Ελλάδα είναι χρεοκοπημένη, ουσιαστικά. Θα δηλώσει αδυναμία αποπληρωμής του χρέους διότι δεν υπάρχει περίπτωση να ανταποκριθεί στους φορολογικούς και αναπτυξιακούς της στόχους, που είναι απαραίτητοι για να είναι βιώσιμο το χρέος», δηλώνει ο Gabriel Stein του Lombard Street Research στο Λονδίνο.

Περισσότερο από το 1/3 των συμμετεχόντων(14) σημείωσαν πως η Ιρλανδία θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο. Εφτά οικονομολόγοι προέβλεψαν αδυναμία αποπληρωμής του πορτογαλικού χρέους.

Ωστόσο, ο Massimiliano Marcellino, επικεφαλής του τμήματος Οικονομικών του European University Institute στη Φλωρεντία θεωρεί πως η αδυναμία αποπληρωμής του χρέους κάποιας ευρωπαϊκής χώρας δεν είναι ένα πιθανό σενάριο. «Οι χώρες που βρίσκονται στην χειρότερη κατάσταση είναι επαρκώς μικρές ώστε να διασωθούν και φαίνεται να υπάρχει επαρκής πολιτική στήριξη για αυτό», σημειώνει και προσθέτει: «Το αν αυτό είναι καλή ιδέα ή όχι, είναι διαφορετικό θέμα».
Επιβίωση του ευρώ

Στην ερώτηση «Μπορεί το ευρώ να επιβιώσει χωρίς να θιγεί;», 33 από τους 38 απάντησαν πως «μπορεί».

Ο Didier Duret, επικεφαλής επενδυτικός αξιωματούχος της ABN Amro πιστεύει ότι η ευρωζώνη δεν θα διαλυθεί. «Είναι απλώς επειδή το κόστος – άμεσο και έμμεσο – είναι πολύ μεγάλο, από άποψη καθαρά ποσοτικής εκτίμησης. Αλλά αν συνυπολογίσουμε και τις πολιτικές επιπτώσεις, θα έχουν τεράστια ιστορική επίδραση στην ισορροπία της Ευρώπης και θα εγκαταλείψει τον ασφαλή γεωπολιτικό παράδεισο που αντιπροσωπεύει η Ευρώπη».

Από την πλευρά του, ο Heikki Taimio του Labour Institute of Economic Research στο Ελσίνκι, πιστεύει πως «θα υπάρξει αυξανόμενη απόκλιση μεταξύ Βορρά και Νότου. Ορισμένες χώρες στο Βορρά, κάποια στιγμή όχι στο μακρινό μέλλον, θα πάψουν να το δέχονται αυτό».

«Αυτό θα οδηγήσει σε απομάκρυνση ορισμένων χωρών του Νότου. Πριν συμβεί αυτό, θα δούμε κάθε μορφής προσπάθειες για να μείνουν να μέλη ενωμένα».
Η απάντηση στην κρίση

Οι περισσότεροι – 23 από τους 38 – θεωρούν πως ο χειρισμός της κρίσης από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υπάρξει ικανοποιητική. Ο ρόλος αυτών των οργάνων έχει υπάρξει κεντρικός.

Οι διασώσεις, ωστόσο, και οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ δέχονται και κριτικές. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι που συμμετείχαν στην έρευνα εκτιμούν πως έχουν λειτουργήσει λογικά.